Wrak Junkersa Ju 87 Stuka

Pod powierzchnią Morza Adriatyckiego kryje się wiele tajemnic, lecz jedna z nich przykuła ostatnio uwagę międzynarodowej społeczności naukowej i pasjonatów historii. Wrak niemieckiego bombowca Junkers Ju 87, znanego jako Stuka, stał się przedmiotem unikalnego projektu archeologiczno-konserwatorskiego prowadzonego przez zespół ICUA z Zadaru. Działania te nie tylko rzuciły nowe światło na metody ochrony podwodnego dziedzictwa kulturowego, ale również otworzyły nowe perspektywy dla ochrony podobnych artefaktów na całym świecie.

Historia Junkersa Ju 87 Stuka

Junkers Ju 87 Stuka to jeden z najbardziej rozpoznawalnych bombowców nurkujących w historii. Zaprojektowany przez Hermanna Pohlmanna, swój pierwszy lot odbył w 1935 roku. Był to samolot szturmowy, który dzięki swojej charakterystycznej konstrukcji i roli na polach bitew zyskał reputację symbolu wojny totalnej. Pierwszy raz użyty bojowo podczas hiszpańskiej wojny domowej (1936–1939), Stuka odegrał kluczową rolę w kampaniach wojskowych państw Osi podczas II wojny światowej. Jego wyjątkowe cechy, takie jak syreny "Jericho-Trompete" wzbudzające grozę u żołnierzy i ludności cywilnej, uczyniły go ikoną lotnictwa wojskowego.

Wrak odkryty w pobliżu wyspy Žirje to jeden z niewielu zachowanych egzemplarzy tego samolotu, który w okresie II wojny światowej rozbił się podczas działań wojennych. Stanowi on nie tylko wartość historyczną, ale i wyjątkowe wyzwanie dla archeologów i konserwatorów.

Pionierski projekt konserwacji in situ

Do niedawna uważano, że podwodne wraki samolotów są skazane na stopniowe niszczenie wskutek korozji i działania prądów morskich. Jednak w 2024 roku zespół ICUA Zadar podjął się przełomowego projektu, który miał na celu zabezpieczenie wraku Stuki bez konieczności jego wydobycia. Projekt obejmował instalację anod ofiarnych w celu ochrony katodowej, co pozwoliło zatrzymać proces korozji metalu.

W październiku 2024 roku zainstalowano dwie anody testowe na wraku, a ich skuteczność potwierdzono podczas pomiarów w kolejnych miesiącach. Po raz pierwszy na taką skalę udowodniono, że ochrona in situ może być trwała i ekonomicznie opłacalna. W 2025 roku planowane jest rozszerzenie projektu o instalację kompleksowego systemu ochrony, który zabezpieczy wrak na co najmniej 15 lat.

Znaczenie projektu dla ochrony podwodnego dziedzictwa kulturowego

Chorwacja, jako jeden z pierwszych krajów, które ratyfikowały Konwencję UNESCO o ochronie podwodnego dziedzictwa kulturowego, ma długą tradycję w badaniach archeologicznych pod wodą. Projekt ochrony wraku Junkersa Ju 87 wpisuje się w ten trend i stanowi przełomowy krok w kierunku rozwiązywania problemów związanych z zachowaniem takich artefaktów.

Zachowanie in situ, czyli bezpośrednio w miejscu odkrycia, jest coraz częściej preferowaną metodą ochrony podwodnych zabytków. Jest to podejście bardziej ekologiczne i ekonomiczne niż wydobywanie obiektów i ich przechowywanie w muzeach. Projekt ICUA Zadar dostarcza dowodów na skuteczność tej metody i może stanowić wzorzec dla przyszłych działań w tym obszarze.

Wyzwania i przyszłość archeologii podwodnej

Chociaż projekt ochrony wraku Stuki zakończył się sukcesem, archeologia podwodna nadal stoi przed wieloma wyzwaniami. Transport i przechowywanie podwodnych artefaktów w środowisku lądowym wymaga ogromnych nakładów finansowych i technologicznych. Ponadto zmiany klimatyczne oraz rosnąca presja turystyczna mogą wpływać na stan zachowania podwodnych stanowisk archeologicznych.

Jednak wyniki osiągnięte przez zespół ICUA są świadectwem możliwości skutecznej ochrony tego typu obiektów. Wrak Junkersa Ju 87 może stać się nie tylko atrakcją dla nurków, ale również inspiracją dla naukowców i miłośników historii na całym świecie.

źródło:

ICUA ZADAR