Grobowce z epoki Teotihuacán odkryte pod trasą nowej kolei w środkowym Meksyku

W pobliżu miasta Tula w środkowym Meksyku archeolodzy odkryli zespół grobowców z okresu największych wpływów Cywilizacja Teotihuacán. Wśród znalezisk znalazły się komory grobowe przypominające grobowce szybowe, szczątki co najmniej ośmiu osób oraz 47 miniaturowych naczyń ceramicznych złożonych jako ofiary rytualne.

Odkrycie, dokonane podczas prac związanych z budową linii kolejowej między Meksykiem a Querétaro, rzuca nowe światło na życie społeczności zamieszkujących region Tula jeszcze przed epoką Tolteków. Archeolodzy wskazują, że stanowisko Ignacio Zaragoza mogło należeć do rozległej sieci osad zależnych gospodarczo i kulturowo od Teotihuacán — jednej z największych metropolii starożytnej Mezoameryki.

Osada ukryta pod ziemią uprawną

Badania ratunkowe prowadzone przez Narodowy Instytut Antropologii i Historii Meksyku rozpoczęły się we wrześniu 2025 roku na obszarze około 2400 metrów kwadratowych. Początkowo archeolodzy natrafili jedynie na rozproszony materiał powierzchniowy, jednak dalsze wykopaliska ujawniły fundamenty prekolumbijskich murów oraz niewielki kompleks mieszkalny z centralnym patio.

Według archeologów układ zabudowy wskazuje na planowaną osadę mieszkalną. Pomieszczenia rozmieszczono w osi północ–południe i wschód–zachód, a dostęp do nich prowadził przez dziedzińce boczne i centralne. Choć wielowiekowa działalność rolnicza zniszczyła znaczną część kamiennych konstrukcji, dolne partie murów zachowały się na tyle dobrze, by odtworzyć dawny układ zabudowy.

Najbardziej niezwykłe odkrycia znajdowały się jednak pod podłogami i wokół dawnych pomieszczeń mieszkalnych. Archeolodzy odsłonili ponad tuzin pochówków indywidualnych i zbiorowych, umieszczonych zarówno w powierzchniowych cystach, jak i w komorach wykutych w twardej glebie wulkanicznej zwanej tepetate.

Grobowce szybowe i ślady wielokrotnych pochówków

Szczególne zainteresowanie badaczy wzbudziło pięć grobowców przypominających konstrukcje szybowe znane z zachodniego Meksyku. Pionowe szyby prowadziły do niewielkich komór grobowych, tworząc złożony system pochówków pod dawną zabudową mieszkalną.

W jednym z pomieszczeń odkryto dwa takie grobowce. Północny posiadał dwie komory skierowane na wschód i zachód, natomiast południowy jedną komorę zwróconą ku wschodowi. Okrągłe szyby miały około 80 centymetrów szerokości i sięgały niemal dwóch metrów głębokości.

W północnym grobowcu odnaleziono szczątki ośmiu osób, głównie dorosłych. Sześć ciał pochowano w pozycji siedzącej, obok ceramicznych darów ofiarnych ustawionych przy stopach zmarłych. Dwie pozostałe osoby znajdowały się w nieuporządkowanym układzie, co sugeruje, że komora była otwierana wielokrotnie.

Archeolodzy przypuszczają, że podczas kolejnych pochówków wcześniejsze szczątki przesuwano, by zrobić miejsce nowym zmarłym. Tego rodzaju praktyki wskazują, że grobowce funkcjonowały przez dłuższy czas jako miejsca pamięci rodzinnej lub wspólnotowej.

Miniaturowe naczynia i ozdoby z muszli

Najbardziej zagadkowym elementem odkrycia pozostaje zespół 47 miniaturowych naczyń ceramicznych umieszczonych w jednym z grobów. W kulturach Mezoameryki miniaturowa ceramika często pełniła funkcje rytualne, a nie użytkowe.

Ich obecność przy szczątkach zmarłych sugeruje, że pochówki miały znaczenie wykraczające poza sam akt pogrzebu. Grobowce mogły stanowić przestrzeń podtrzymywania pamięci przodków oraz rytuałów związanych z tożsamością rodziny lub lokalnej wspólnoty.

W jednym z pochówków znaleziono również ozdoby wykonane z masy perłowej — fragment półokrągłego wisiorka oraz niewielki talerzyk z muszli. W innych komorach odkryto grawerowane naczynia ceramiczne, które wydobyto wraz z otaczającą ziemią, by poddać je mikrowykopaliskom laboratoryjnym.

Region Tula przed epoką Tolteków

Stanowisko Ignacio Zaragoza datowane jest głównie na fazy Tlamimilolpa i Xolalpan, czyli okres między III a VI wiekiem n.e., gdy Cywilizacja Teotihuacán dominowała nad znaczną częścią środkowego Meksyku.

Choć odkrycie znajduje się około 90 kilometrów od samego Teotihuacán, region ten był silnie związany z metropolią gospodarczo i kulturowo. Archeolodzy przypominają, że okolice Tuli dostarczały wapna niezbędnego do produkcji stiuku wykorzystywanego w monumentalnej architekturze Teotihuacán.

Badacze podkreślają, że Ignacio Zaragoza nie powinno być analizowane jako odizolowana osada. Stanowisko wpisuje się w szerszy krajobraz archeologiczny północnej części regionu Tula, obejmujący takie miejsca jak Chingú, El Tesoro, Acoculco, El Llano czy La Malinche.

Szczególnie ważne pozostaje Chingú, od dawna uznawane za regionalne centrum powiązane z ekspansją Teotihuacán. Nowe odkrycia mogą pomóc zrozumieć, w jaki sposób mniejsze społeczności adaptowały praktyki rytualne i społeczne dominującej metropolii.

Ślady późniejszych kultur

Na stanowisku odkryto również materiały pochodzące z późniejszych epok, w tym ceramikę Coyotlatelco oraz Mexica, wskazującą na ponowne zasiedlenie obszaru po upadku Teotihuacán.

Ma to szczególne znaczenie w kontekście historii samej Cywilizacja Tolteków. Tula stała się bowiem około roku 1000 jednym z najważniejszych miast środkowej Mezoameryki i stolicą Tolteków, których wpływy sięgały daleko poza Wyżynę Centralną.

Odkrycia z Ignacio Zaragoza przypominają jednak, że dzieje regionu rozpoczęły się znacznie wcześniej. Jeszcze przed monumentalnymi posągami wojowników z Tuli i przed dominacją Mexica istniały tu społeczności związane z epoką Teotihuacán — budujące osady, pielęgnujące rytuały pogrzebowe i tworzące własne formy pamięci o zmarłych.

Archeologia pod torami nowoczesności

Znaleziska z Hidalgo pokazują również rosnącą rolę archeologii ratunkowej prowadzonej przy współczesnych inwestycjach infrastrukturalnych. Budowa nowej linii kolejowej odsłoniła fragment historii, który przez stulecia pozostawał ukryty pod ziemią uprawną.

Miniaturowe naczynia, komory grobowe i ozdoby z muszli nie są jedynie pojedynczymi artefaktami. Tworzą obraz społeczności żyjącej w cieniu jednej z największych metropolii starożytnej Ameryki — społeczności, która poprzez rytuały pogrzebowe próbowała zachować więź między światem żywych a pamięcią o przodkach.

źródło: INAH