Najstarszy pistolet w Niemczech?

Niewielki fragment z brązu odkryty w północno-wschodnich Niemczech może okazać się jednym z najstarszych śladów ręcznej broni palnej w Europie. Znalezisko z okolic Kletzke, datowane prawdopodobnie na około 1390 rok, może przesunąć w czasie początki użycia broni prochowej w regionie Brandenburgii i zmienić dotychczasowe wyobrażenia o jej rozprzestrzenianiu się w średniowiecznej Europie.

Niepozorny fragment o wielkim znaczeniu

Artefakt określany przez badaczy jako „Kletzke Handrohr” to niewielki, około sześciocentymetrowy fragment z brązu, ozdobiony i wykonany techniką odlewu. Choć sam w sobie jest jedynie częścią większego przedmiotu, archeolodzy są przekonani, że stanowił element bardzo wczesnej ręcznej armaty – jednego z pierwszych typów przenośnej broni prochowej.

Znalezisko odkryto w 2023 roku podczas systematycznych badań terenowych prowadzonych przez lokalny urząd ochrony zabytków w powiecie Prignitz. Artefakt natrafił wolontariusz i społeczny konserwator zabytków Matthias Dasse.

Po wstępnej analizie kierownik urzędu ds. dziedzictwa kulturowego Gordon Thalmann rozpoznał w nim przednią część ręcznej armaty. Takie konstrukcje – określane w źródłach jako handrohr – należały do najwcześniejszych form broni palnej używanej w Europie pod koniec XIV wieku.

Odkrycie zostało oficjalnie zaprezentowane 27 lutego podczas dorocznej konferencji władz archeologicznych Brandenburgii w Brandenburg an der Havel przez archeologa okręgowego Torstena Geue.

Starszy niż najstarszy znany pistolet?

Największe zainteresowanie badaczy wzbudza możliwe datowanie znaleziska. Archeolodzy sugerują, że fragment z Kletzke może pochodzić z około 1390 roku.

Dla historyków broni palnej jest to data szczególnie istotna. Dotychczas najwcześniejszą pewnie datowaną ręczną broń palną w Europie uznawano Tannenbergbüchse, przechowywaną obecnie w Germanisches Nationalmuseum w Norymberdze i datowaną na rok 1399.

Jeśli przypuszczenia dotyczące Kletzke okażą się trafne, oznaczałoby to, że ręczna broń prochowa była używana w regionie Brandenburgii niemal dekadę wcześniej, niż dotąd sądzono. Tym samym znalezisko mogłoby stanowić najstarszy archeologiczny dowód użycia takiej broni na terenie Niemiec.

Ślad po oblężeniu z XIV wieku

Badacze wiążą fragment broni z dramatycznymi wydarzeniami końca XIV wieku. W 1390 roku zamek w Kletzke był miejscem konfliktu zbrojnego opisywanego w średniowiecznych kronikach.

Wojska dowodzone przez książąt Henryka I Brunszwickiego-Lüneburga oraz Eryka IV Sasko-Lauenburskiego prowadziły wówczas działania przeciwko wpływowej rodzinie Quitzowów. Ród ten otrzymał majątek Kletzke w 1375 roku od cesarza rzymskiego Karola IV.

Opis oblężenia zachował się w relacjach franciszkańskiego kronikarza Detmara z Lubeki, który dokumentował konflikty zbrojne końca XIV wieku w północnych Niemczech.

W 2023 roku historyk Clemens Bergstedt i archeolog Gordon Thalmann ponownie przeanalizowali te średniowieczne zapisy, zestawiając je z nowymi znaleziskami archeologicznymi z okolic Kletzke.

Archeologia potwierdza kroniki

Kolejne badania terenowe przeprowadzone w latach 2024–2025 dostarczyły dalszych dowodów na intensywne działania zbrojne w tym rejonie. W wykopaliskach uczestniczyli archeolodzy z grupy Young Archaeologists Prignitz oraz naukowcy z HTW Berlin, pracujący pod kierownictwem archeologa Thomasa Schenka.

Podczas badań odkryto liczne artefakty oraz pozostałości struktur wskazujących na działania militarne. Zgromadzony materiał archeologiczny wzmacnia przekonanie, że okolice Kletzke były miejscem poważnego starcia zbrojnego pod koniec XIV wieku.

W tym kontekście fragment brązowej broni może stanowić jeden z najwcześniejszych dowodów użycia technologii prochowej podczas lokalnego konfliktu.

Odkrycie, które może zmienić historię regionu

Christof Krauskopf, archeolog specjalizujący się w średniowieczu z Brandenburskiego Urzędu Ochrony Zabytków i Państwowego Muzeum Archeologicznego, określił znalezisko jako potencjalnie przełomowe.

Jak podkreślił, jeśli artefakt rzeczywiście pochodzi z oblężenia z 1390 roku, byłoby to odkrycie o ogromnym znaczeniu dla historii Brandenburgii. Z tego okresu nie dysponowano dotąd żadnymi bezpośrednimi dowodami – ani pisemnymi, ani archeologicznymi – wskazującymi na użycie broni palnej w regionie.

Badacz zaznaczył jednak, że broń ta prawdopodobnie nie została wyprodukowana lokalnie. Jeśli rzeczywiście była używana podczas oblężenia, mogła zostać przywieziona przez siły zewnętrzne uczestniczące w kampanii wojennej.

Kolejne badania przed archeologami

Archeolodzy planują kontynuację badań w rejonie Kletzke pod nadzorem urzędu ds. dziedzictwa kulturowego Brandenburgii. Naukowcy liczą, że dalsze wykopaliska pozwolą odnaleźć kolejne elementy uzbrojenia lub inne artefakty związane z konfliktem z końca XIV wieku.

Pojawił się również pomysł rozwinięcia stanowiska jako lokalnej atrakcji archeologicznej i turystycznej, która pozwoliłaby odwiedzającym poznać mało znany epizod średniowiecznej historii regionu.

Jeśli przyszłe analizy potwierdzą datowanie i funkcję artefaktu, Kletzke Handrohr może stać się jednym z najważniejszych znalezisk związanych z początkami broni palnej w Europie. Niewielki fragment brązu może wówczas okazać się kluczem do zrozumienia, jak szybko i w jakich okolicznościach technologia prochowa zaczęła zmieniać oblicze średniowiecznej wojny.

źródło: Landkreis Prignitz

fot. Landkreis Prignitz