W Tralleis odkryto monumentalny basen sprzed 2 tys. lat. Mógł pomieścić nawet 300 osób

W starożytnym mieście Tralleis w zachodniej Turcji archeolodzy zakończyli odsłanianie imponującego basenu z czasów rzymskich. Licząca około 2000 lat konstrukcja stanowiła część rozległego kompleksu łaźni i gimnazjonu, ukazując wysoki poziom antycznej inżynierii oraz znaczenie sportu i edukacji w życiu mieszkańców miasta.

Monumentalny basen w sercu rzymskiego kompleksu

Archeolodzy pracujący w starożytnym Tralleis w pobliżu współczesnego miasta Aydın w zachodniej Turcji w pełni odsłonili monumentalny basen z zimną wodą, który przez blisko dwa tysiące lat pozostawał ukryty pod warstwami ziemi. Badaniami kieruje prof. Murat Çekilmez z Uniwersytetu Adnana Menderesa w Aydın.

Basen znajduje się w rozległym kompleksie łaźni i gimnazjonu zajmującym około 40 tysięcy metrów kwadratowych. Po zakończeniu usuwania osadów naukowcy mogą obecnie analizować pełny układ obiektu, jego system doprowadzania i odprowadzania wody oraz powiązania z otaczającą infrastrukturą sportową i rekreacyjną.

Basen z zimną wodą dla setek użytkowników

Odkryta konstrukcja ma 37 metrów długości, 12 metrów szerokości i około 1,5 metra głębokości. Według badaczy mogła jednocześnie pomieścić około 300 osób.

Archeolodzy zidentyfikowali ją jako natatio – odkryty basen z zimną wodą, stanowiący integralny element rzymskich term. Służył zarówno do pływania, jak i ochłody po pobycie w ogrzewanych pomieszczeniach łaźni.

Profesor Çekilmez określił jego rozmiary jako „olimpijskie” w realiach starożytności. Nie oznacza to jednak, że odpowiadał współczesnym standardom basenów olimpijskich. Podkreśla natomiast wyjątkowo dużą skalę obiektu w porównaniu z podobnymi basenami znanymi z innych miast starożytnej Anatolii.

Łaźnia, szkoła i centrum życia społecznego

Zdaniem badaczy z basenu korzystali zarówno mieszkańcy odwiedzający łaźnie, jak i młodzież uczęszczająca do przyległego gimnazjonu.

W świecie greckim i rzymskim gimnazjony pełniły znacznie szerszą funkcję niż współczesne obiekty sportowe. Były miejscami, gdzie młodzi obywatele zdobywali wykształcenie fizyczne, intelektualne i społeczne. Trening sportowy przygotowywał ich również do udziału w zawodach organizowanych w innych miastach starożytnego świata.

Według szacunków kierownika badań cały kompleks mógł każdego dnia odwiedzać od 3 do 5 tysięcy osób, co świadczy o jego ogromnym znaczeniu dla funkcjonowania miasta.

Woda płynęła z odległości 56 kilometrów

W trakcie wykopalisk odsłonięto także elementy starożytnego systemu wodociągowego obsługującego basen.

Woda źródlana była doprowadzana z gór położonych na północ od Tralleis za pomocą sieci kanałów o długości około 56 kilometrów. Archeolodzy odkryli również system odpływów umożliwiający szybkie opróżnienie zbiornika, gdy woda wymagała wymiany.

Takie rozwiązanie pozwalało sprawnie opróżnić, wyczyścić i ponownie napełnić basen bez pozostawiania stojącej wody, co miało szczególne znaczenie w intensywnie użytkowanym obiekcie publicznym. Wszystko wskazuje na to, że basen pozostawał odkryty, zapewniając mieszkańcom ochłodę podczas gorących miesięcy w zachodniej Anatolii.

Tralleis – jedno z ważniejszych miast rzymskiej Anatolii

Tralleis położone było na płaskowyżu górującym nad żyzną doliną rzeki Büyük Menderes. Po podboju przez Aleksandra Wielkiego w 334 roku p.n.e. miasto przechodziło pod władzę kolejnych państw hellenistycznych, by ostatecznie stać się ważnym ośrodkiem administracyjnym i gospodarczym Imperium Rzymskiego.

Kompleks łaźni i gimnazjonu istniał już wcześniej, jednak został zniszczony podczas trzęsienia ziemi w 26 roku p.n.e. Odbudowę przeprowadzono dzięki wsparciu cesarza Augusta. Na jego cześć miasto przez pewien czas nosiło nazwę Cezarea.

Do dziś najbardziej rozpoznawalnym elementem stanowiska pozostaje monumentalna budowla z trzema łukami, znana lokalnie jako Üçgözler („Trzy Oczy”). Oprócz niej archeolodzy odkryli m.in. marmurową ulicę, agorę, teatr, stadion, świątynie, rezydencje, kościoły oraz rozległe nekropole.

Basen ponownie wypełni się wodą

Po zakończeniu prac konserwatorskich i restauracyjnych turecki zespół planuje ponownie napełnić starożytny basen wodą. Przedsięwzięcie realizowane jest w ramach programu „Dziedzictwo dla Przyszłości”, którego celem jest ochrona i udostępnianie najcenniejszych stanowisk archeologicznych Turcji.

Nowo odsłonięty obiekt nie tylko imponuje rozmiarami, lecz także stanowi cenne świadectwo tego, jak w świecie rzymskim łączyły się sport, edukacja, higiena oraz życie społeczne, tworząc jeden z najważniejszych elementów funkcjonowania antycznych miast.

źródło: Anatolian Archeology

fot. Anatolian Archeology