Złoty skarb Abbasydów odkryty na dawnym szlaku pielgrzymkowym Arabii

Ponad 100 elementów biżuterii odsłania świat luksusu i handlu wczesnego islamu

Na stanowisku archeologicznym Dariyah w Arabii Saudyjskiej archeolodzy odkryli niezwykły zbiór 100 złotych elementów biżuterii datowanych na epokę Abbasydów sprzed ponad 1100 lat. Znalezisko, odnalezione w regionie Al-Qassim, rzuca nowe światło na bogactwo, rzemiosło oraz rolę dawnych szlaków pielgrzymkowych i handlowych w świecie islamu.

Odkrycie należy do najcenniejszych znalezisk ostatnich sezonów badań prowadzonych przez Saudyjską Komisję Dziedzictwa. Zachowany niemal w całości zestaw ozdób najprawdopodobniej stanowił prywatną kolekcję należącą do osoby zamożnej, związanej z elitami społecznymi lub środowiskiem kupieckim.

Ślady luksusu w sercu pustynnego szlaku

W skład kolekcji wchodzą złote wisiorki, dekoracyjne krążki, przekładki do naszyjników oraz wielobarwne koraliki. Wiele elementów zachowało charakterystyczne cechy sztuki wczesnoislamskiej: geometryczne kompozycje połączone z motywami roślinnymi i kwiatowymi.

Szczególną uwagę archeologów zwrócił duży ornament w formie dysku, zdobiony symetrycznie rozmieszczonymi kolorowymi kamieniami wokół centralnego wzoru. Inne elementy sugerują, że biżuteria tworzyła bardziej złożone kompozycje naszyjników lub ceremonialnych ozdób noszonych podczas ważnych uroczystości.

Stan zachowania artefaktów uznano za wyjątkowy. Delikatne zdobienia oraz precyzyjnie wykonane oprawy kamieni pozwalają dostrzec wysoki poziom umiejętności złotniczych rozwiniętych w epoce Abbasydów.

Abbasydzki świat bogactwa i kultury

Epoka Abbasydów, rozpoczęta w VIII wieku, była czasem dynamicznego rozwoju nauki, sztuki, handlu i kultury miejskiej. Kalifat obejmował ogromne obszary świata islamskiego, łącząc miasta i regiony siecią szlaków handlowych oraz pielgrzymkowych.

Znalezisko z Dariyah pokazuje, że luksusowe rzemiosło nie ograniczało się wyłącznie do wielkich centrów politycznych. Nawet osady położone na pustynnych trasach mogły uczestniczyć w szerokiej wymianie dóbr, idei i stylów artystycznych.

Kolorowe kamienie osadzane w złotych oprawach mogą wskazywać na kontakty handlowe sięgające odległych regionów. Choć ich pochodzenie nie zostało jeszcze ustalone, podobne inkrustacje były często oznaką prestiżu i dostępu do rozbudowanych sieci wymiany.

Rzemiosło wymagające mistrzowskiej precyzji

Według saudyjskich badaczy artefakty wykonano przy użyciu zaawansowanych technik złotniczych. Rzemieślnicy formowali cienkie arkusze złota, wybijali na nich ornamenty dekoracyjne i przygotowywali precyzyjne oprawy dla kamieni.

Tak wysoki poziom wykonania wskazuje na istnienie rozwiniętych warsztatów oraz odbiorców zdolnych finansować kosztowne przedmioty luksusowe. Biżuteria pełniła nie tylko funkcję ozdobną. Była również symbolem statusu społecznego, bogactwa i uczestnictwa w kulturze elit świata islamu.

Dariyah i szlak Basran Hadżdż

Znaczenie odkrycia staje się jeszcze wyraźniejsze dzięki położeniu stanowiska. Dariyah znajdowała się w pobliżu historycznego szlaku Basran Hadżdż, którym pielgrzymi z Iraku podróżowali do Mekki.

Szlaki pielgrzymkowe były w średniowiecznym świecie islamu czymś więcej niż drogami religijnymi. Przemieszczali się nimi kupcy, uczeni, rzemieślnicy i podróżnicy. Wraz z nimi rozprzestrzeniały się towary, idee i wpływy kulturowe.

Osady położone na takich trasach stawały się punktami wymiany gospodarczej i społecznej. Odkryta biżuteria doskonale wpisuje się w obraz miejsca aktywnie uczestniczącego w ruchu handlowym i pielgrzymkowym.

Nie tylko skarb, ale świadectwo dawnej osady

Wykopaliska w Dariyah przyniosły również inne odkrycia: kamienne fundamenty budynków, ściany z cegły mułowej, otynkowane pomieszczenia, paleniska, fragmenty ceramiki, szkła oraz metalowych narzędzi.

Pozostałości te wskazują, że pod koniec IX wieku istniała tam stabilna i rozwinięta osada. Dzięki temu złota kolekcja przestaje być jedynie sensacyjnym skarbem. Staje się częścią większej opowieści o życiu codziennym, handlu i kulturze na dawnych trasach Półwyspu Arabskiego.

Dyrektor generalny Saudyjskiej Komisji Dziedzictwa, dr Jasir Suliman Alherbish, podkreślił, że odkrycie potwierdza historyczną rolę Arabii Saudyjskiej jako skrzyżowania szlaków handlowych i wymiany kulturowej.

Dziedzictwo ukryte pod pustynnym piaskiem

Kolekcja z Dariyah otwiera nowy rozdział w badaniach nad archeologią wczesnego islamu. Pokazuje, że pustynne drogi świata Abbasydów były przestrzeniami intensywnego życia gospodarczego i społecznego, a nie jedynie trasami między wielkimi miastami.

Złota biżuteria sprzed ponad tysiąca lat przypomina dziś, że handel, pielgrzymki i sztuka tworzyły wspólną sieć łączącą odległe regiony średniowiecznego świata islamskiego. Właśnie na takich szlakach rodziły się kontakty kulturowe, które przez stulecia kształtowały historię całego regionu.

źródło: Komisja Dziedzictwa Arabii Saudyjskiej

fot. Ministerstwo Kultury Arabii Saudyjskiej