W Peru odkryto 3800-letnią rytualną ofiarę z motywem „Oka Boga”

Archeolodzy w starożytnym mieście Peñico w Peru odkryli wyjątkowy depozyt rytualny sprzed około 3800 lat. Zespół 43 starannie ułożonych przedmiotów wskazuje, że tradycje religijne i symboliczne cywilizacji Caral przetrwały upadek jej najstarszych ośrodków, znajdując kontynuację w nowym centrum ceremonialnym.

Rytualny depozyt ukryty pod nową platformą

Znaleziska dokonano w podsekcjach B1–B3 głównego budynku publicznego starożytnego miasta Peñico, położonego w prowincji Huaura na środkowym wybrzeżu Peru. Archeolodzy są przekonani, że depozyt został złożony podczas ceremonii konsekracyjnej towarzyszącej budowie nowej platformy architektonicznej.

Badania prowadzi zespół Strefy Archeologicznej Caral, działającej przy peruwiańskim Ministerstwie Kultury, pod kierownictwem archeolog Ruth Shady Solís. Według badaczy odkrycie stanowi ważny dowód na ciągłość tradycji kulturowych wykształconych przez cywilizację Caral, która jest uznawana za najstarszą cywilizację obu Ameryk.

Czterdzieści trzy przedmioty o symbolicznym znaczeniu

Centralną część depozytu tworzą 43 obiekty wykonane z drewna i kości. Wiele z nich pokrywają precyzyjne ryty, a na kilku zachowały się ślady działania ognia.

Wśród przedstawień znajdują się wizerunki mitycznych istot, ptaków, węży i kijanek, a także motywy geometryczne oraz abstrakcyjne. Odkryto również antropomorficzne przedstawienia, w tym figurę kobiety oraz inne postacie interpretowane jako osoby o szczególnym znaczeniu społecznym lub religijnym.

Niektóre przedmioty posiadają niewielkie zagłębienia, w których prawdopodobnie umieszczano minerały lub kamienie półszlachetne. Cecha ta wskazuje, że pełniły one funkcję ceremonialną, a nie użytkową.

W depozycie znajdowały się także trzy koraliki, trzy fragmenty chryzokoli, elementy wykonane z muszli ślimaków lądowych oraz dziewięć rzeźbionych „oczu” z muszli mięczaków. Archeolodzy przypuszczają, że były one pierwotnie przymocowane do większych drewnianych figur. Osiem kolejnych niewielkich obiektów pozostaje przedmiotem szczegółowych analiz.

Starannie zaplanowana ceremonia

Choć depozyt zawierał kilkadziesiąt przedmiotów, całość umieszczono na powierzchni zaledwie 22 centymetrów długości. Wokół ofiary ułożono półkolisty układ kamieni rzecznych, po czym przykryto ją ziemią i zamknięto dużym głazem.

Tak staranna kompozycja wyklucza przypadkowe pozostawienie przedmiotów. Wszystko wskazuje na świadomie przeprowadzony rytuał związany z rozpoczęciem nowego etapu budowy.

Motyw „Oka Boga” i dalekosiężne kontakty

Szczególną uwagę badaczy zwrócił wygrawerowany na części ozdób motyw określany jako „Oko Boga”. Jak podkreślił dyrektor stanowiska Mauro Ordóñez, podobne przedstawienia znane są zarówno z Caral, jak i z regionów Amazonii.

Sam motyw nie stanowi bezpośredniego dowodu kontaktów z konkretną społecznością, jednak w połączeniu z innymi znaleziskami potwierdza, że Peñico uczestniczyło w rozległych sieciach wymiany obejmujących wybrzeże Pacyfiku, Andy oraz obszary amazońskie.

Wcześniejsze odkrycia na stanowisku obejmowały między innymi pióra papug i ar, przedstawienia małp oraz muszle Spondylus, sprowadzane z ciepłych wód równikowego Pacyfiku. Wszystkie te znaleziska świadczą o rozbudowanych kontaktach między odległymi regionami.

Dziedzictwo cywilizacji Caral

Peñico powstało około 1800 roku p.n.e., w okresie, gdy najważniejsze miasta cywilizacji Caral stopniowo traciły swoje znaczenie. Osada zajmowała powierzchnię blisko 19,5 hektara i obejmowała co najmniej 15 budynków publicznych.

Położenie około 600 metrów nad poziomem morza, w górnej części doliny Supe, czyniło z niej strategiczny punkt łączący społeczności nadmorskie z mieszkańcami andyjskich wyżyn. Do miasta docierały również towary pochodzące z terenów leśnych, co wskazuje na jego rolę jako ważnego centrum wymiany gospodarczej, społecznej i religijnej.

Analiza nowo odkrytych przedmiotów wykazała liczne podobieństwa do artefaktów ze starszych stanowisk Caral. Dotyczą one zarówno wykorzystywanych materiałów, technik zdobniczych, jak i powtarzających się motywów ikonograficznych. Zdaniem badaczy świadczy to o zachowaniu tradycji rytualnych mimo przemian politycznych i społecznych zachodzących po upadku najstarszych miast tej cywilizacji.

Konserwacja i cyfrowa rekonstrukcja zabytków

Depozyt został odkryty w grudniu 2025 roku, po czym wszystkie przedmioty poddano oczyszczaniu i konserwacji.

W lipcu 2026 roku peruwiańskie Ministerstwo Kultury zaprezentowało publicznie 32 odrestaurowane eksponaty. Pozostałe artefakty nadal przechodzą zabiegi konserwatorskie. Równocześnie przygotowano interaktywne modele 3D, umożliwiające szczegółowe oglądanie niewielkich przedmiotów, ich ornamentów, śladów czerwonego pigmentu oraz oznak działania ognia.

Odkrycie w Peñico dostarcza kolejnych dowodów na to, że upadek najstarszych miast cywilizacji Caral nie oznaczał zaniku jej tradycji. Przeciwnie – rytuały, symbolika i wiedza przekazywane przez wcześniejsze pokolenia zostały zachowane i rozwinięte przez społeczności tworzące nowe ośrodki w dolinie Supe.

źródło: Ministerio de Cultura del Peru

fot. Ministerio de Cultura del Peru