W Anglii odkryto cmentarz sprzed 2000 lat. Bogate pochówki elity odsłaniają związki Brytanii z Rzymem

W pobliżu Chelmsford we wschodniej Anglii archeolodzy odkryli cmentarzysko z I wieku n.e., zawierające ponad 100 grobów kremacyjnych. Pięć wyjątkowo bogato wyposażonych pochówków wskazuje, że lokalne elity utrzymywały kontakty handlowe i dyplomatyczne z Cesarstwem Rzymskim jeszcze przed podbojem Brytanii w 43 roku n.e.

Elitarne cmentarzysko z przełomu epoki żelaza i czasów rzymskich

Archeolodzy z Archaeology South-East, działającego przy Instytucie Archeologii University College London (UCL), przebadali cmentarzysko położone w obrębie kwadratowego założenia otoczonego rowem. Nekropola funkcjonowała głównie w I wieku n.e., w okresie obejmującym schyłek brytyjskiej epoki żelaza oraz początki obecności Rzymian na wyspach.

Na stanowisku odkryto ponad sto pochówków ciałopalnych. Większość zmarłych została skremowana, a ich szczątki umieszczono w prostych urnach. Zupełnie inaczej potraktowano jednak pięć osób, których prochy złożono bezpośrednio w dużych, kwadratowych jamach grobowych, otoczonych niezwykle bogatym wyposażeniem.

Zdaniem archeologów właśnie te pochówki należały do przedstawicieli lokalnej elity politycznej lub społecznej zamieszkującej wschodnią Anglię u schyłku epoki żelaza.

Importowane dobra świadczą o kontaktach z Imperium Rzymskim

Najbardziej spektakularne odkrycia pochodzą z pięciu elitarnych grobów. Znaleziono w nich naczynia wykonane ze stopów miedzi, broszki, ćwieki, ceramiczne amfory oraz wyjątkowo rzadką szklaną misę w kształcie kolumny.

Obecność amfor ma szczególne znaczenie. Tego typu naczynia były standardowymi pojemnikami transportowymi używanymi w Cesarstwie Rzymskim do przewozu wina i innych produktów. Ich odnalezienie w Essex sugeruje, że importowane wino trafiało na stoły miejscowych elit i mogło odgrywać istotną rolę podczas uczt, ceremonii oraz spotkań o charakterze politycznym.

Jeszcze większą wartość naukową ma szklana misa. Naczynia tego typu należały do najwcześniejszych wyrobów szklanych, jakie dotarły do Brytanii. W późnej epoce żelaza były przedmiotami niezwykle rzadkimi i kosztownymi, stanowiącymi wyraźny symbol prestiżu.

Kierownik wykopalisk Angus Forshaw podkreśla, że zarówno misa, jak i amfory są dowodem na rozwinięte kontakty dyplomatyczne oraz wymianę handlową między społecznościami brytyjskimi a światem rzymskim jeszcze przed inwazją wojsk cesarza Klaudiusza.

Bogate pochówki jako manifest pozycji społecznej

Cmentarz funkcjonował w okresie głębokich przemian politycznych, gdy wpływy Rzymu stopniowo rozszerzały się na południowo-wschodnią Brytanię.

Jak zauważa kierownik projektu Samara King z Archaeology South-East, ceremonie pogrzebowe mogły stanowić ważny sposób manifestowania tożsamości, pozycji społecznej oraz relacji z rozwijającym się imperium.

Bogactwo wyposażenia nie było jedynie demonstracją zamożności. Starannie dobrane importowane przedmioty mogły symbolizować prestiż zmarłych, ich znaczenie polityczne oraz miejsce zajmowane przez ich rodziny w regionalnej sieci zależności i kontaktów.

Pochówki typu Welwyn

Pięć wyjątkowo bogatych grobów przypomina tzw. pochówki typu Welwyn, znane z wcześniejszych odkryć w Hertfordshire oraz stanowisk w Stansted i Stanway w hrabstwie Essex.

Takie groby są zazwyczaj wiązane z przedstawicielami najwyższych warstw społecznych, którzy mieli dostęp do luksusowych dóbr sprowadzanych z kontynentalnej Europy, w tym importowanego wina, metalowych naczyń oraz kosztownych wyrobów szklanych.

Badacze nie są jednak jeszcze w stanie określić, czy osoby pochowane pod Chelmsford były lokalnymi władcami, członkami wpływowych rodów czy też pośrednikami uczestniczącymi w handlu i dyplomacji z Rzymem.

Cmentarz był częścią rozległego krajobrazu osadniczego

Wykopaliska objęły obszar o powierzchni około 11 hektarów. Poza samym cmentarzyskiem archeolodzy odkryli również co najmniej trzy nieznane wcześniej osady z epoki żelaza.

Znajdowały się tam liczne okrągłe domy otoczone rowami, systemy pól uprawnych, wodopoje oraz mniejsze zagrody gospodarcze.

Odkrycia pokazują, że nekropola nie była odizolowanym miejscem pochówków, lecz elementem dobrze zorganizowanego krajobrazu zamieszkiwanego przez społeczności rolnicze. Ich przywódcy mogli kontrolować dostęp do ziemi, szlaków handlowych oraz importowanych towarów.

Jednocześnie wyniki badań podważają wcześniejsze wyobrażenia o okolicach Chelmsford jako peryferyjnym obszarze Brytanii. Wszystko wskazuje na to, że region był aktywnym uczestnikiem przemian gospodarczych i politycznych zachodzących zarówno w południowej Brytanii, jak i na kontynencie europejskim.

Badania nad tożsamością zmarłych nadal trwają

Choć prace terenowe zostały zakończone, analiza odkrytych zabytków dopiero się rozpoczyna. Specjaliści konserwują szklane, metalowe i ceramiczne przedmioty, a jednocześnie prowadzone są badania skremowanych szczątków ludzkich.

Naukowcy zamierzają ustalić dokładniejszą chronologię użytkowania cmentarza oraz odpowiedzieć na pytanie, czy nekropola funkcjonowała przed rzymskim podbojem Brytanii, w jego trakcie czy również po ustanowieniu nowej administracji.

Szczególnie interesujące będzie wyjaśnienie, dlaczego jedynie pięć osób otrzymało tak wyjątkowo bogate wyposażenie grobowe, podczas gdy pozostali zmarli zostali pochowani znacznie skromniej.

Identyfikacja konkretnych osób będzie trudna, ponieważ kremacja niszczy znaczną część materiału biologicznego. Zachowane fragmenty kości oraz analiza wyposażenia grobowego mogą jednak dostarczyć informacji dotyczących wieku zmarłych, praktyk pogrzebowych, statusu społecznego oraz ich regionalnych powiązań.

Zabytki trafią do muzeum w Chelmsford

Dziesięć najcenniejszych zabytków odkrytych podczas wykopalisk – w tym szklane naczynia, amfory i ceramika – zostanie zaprezentowanych w Muzeum Chelmsford na wystawie „Timeless Treasures: Unlocking the Great Baddow Coin Hoard”, której otwarcie zaplanowano na 18 lipca.

Ekspozycja obejmie również Wielki Skarb z Great Baddow – zbiór 935 złotych monet z epoki żelaza odkrytych w pobliżu Chelmsford w 2020 roku.

Jak podkreśla kustosz muzeum Claire Willetts, zarówno odkryte cmentarzysko, jak i skarb monet świadczą o tym, że okolice Chelmsford były przed powstaniem rzymskiej Brytanii obszarem zamieszkiwanym przez zamożne i dobrze skomunikowane społeczności. Choć bezpośredniego związku między oboma znaleziskami nie udało się dotąd potwierdzić, oba odkrycia wskazują na znaczenie regionu w ostatnich dekadach przed rzymskim podbojem.

źródło: Archeologia UCL – Instytut Archeologii UCL

fot. UCL Archaeology South-East