Po raz pierwszy na terenie Muzeum Treblinka. Niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady i obozu pracy (1941–1944) prezentacja wystawy IPN Obraz Treblinki w oczach Samuela Willenberga – 2 sierpnia 2023 r.

2 sierpnia 2023 r. o godz. 12.00 w 80. rocznicę buntu w obozie zagłady w Treblince II przed pomnikiem ofiar obozu zagłady w Treblince na terenie Muzeum Treblinka. Niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady i obozu pracy (1941–1944) zostanie zaprezentowana wystawa rzeźb Samuela Willenberga, więźnia obozu i uczestnika buntu z 2 sierpnia 1944 r. Gościem honorowym będzie Ada Krystyna Willenberg, wdowa po Samuelu.

Głównym organizatorem uroczystości na terenie Muzeum Treblinka. Niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady i obozu pracy (1941–1944) – Wólka Okrąglik 115 – jest Żydowski Instytut Historyczny.

Plan uroczystości:

11.30 – przejście na teren Obozu Zagłady pod Pomnik Centralny, wraz z inauguracją wystawy IPN „Obraz Treblinki w oczach Samuela Willenberga”, autorstwa byłego więźnia obozu Samuela Willenberga
12.00 – uroczystości przy Pomniku Centralnym, część oficjalna wraz z podpisaniem aktu erekcyjnego nowego budynku Muzeum
13.30 – oprowadzanie i przejście do budynku Muzeum
Szczegółowy program – na stornie ŻIH

Wystawa IPN „Obraz Treblinki w oczach Samuela Willenberga” będzie prezentowana tylko 2 sierpnia 2023 r. do godz. 16.00.

Wystawa IPN będzie jedną z trzech ekspozycji prezentowanych w czasie obchodów 80. rocznicy buntu w obozie zagłady w Treblince II. Będzie można obejrzeć również dwie wystawy czasowe:

• „Szczeliny – praktykowanie pamięci” (w budynku Muzeum). Wernisaż wystawy odbył się 14 czerwca br. w Muzeum Treblinka. Autorkami wystawy są Barbara Janina Sochal oraz Aga Sochal.
• „Bunt w SS-Sonderkommando Treblinka. Wystawa w 80. rocznicę wybuchu buntu więźniów Obozu Zagłady Treblinka II (ekspozycja plenerowa obok parkingu).

***

Rzeźby Samuela Willenberga, więźnia obozu zagłady Treblinka II, zostaną po raz pierwszy zaprezentowane w tym miejscu. Rzeźby przedstawiają codzienność życia w obozie zagłady Treblinka II oraz heroiczny zryw więźniów, którzy postanowili umrzeć z bronią w ręku ocalając swoją godność.

Ekspozycję wraz z projektem edukacyjnym na kanwie prac Willenberga zrealizowano dzięki życzliwości i zaufaniu, jakim obdarzyła Instytut Pamięci Narodowej wdowa po artyście Ada Krystyna Willenberg. Wystawa została przygotowana przez IPN w ramach obchodów Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holocaustu. Wernisaż odbył się 27 stycznia 2020 r. w Centrum Edukacyjnym IPN im. Janusza Kurtyki w Warszawie.

Samuel Willenberg (1923–2016) rzeźbiarz i malarz, uczestnik buntu w obozie 2 sierpnia 1943 r., ocalał jako jeden z nielicznych. Zbiegł z obozu, lecz z uwagi na swoje pochodzenie, musiał się ukrywać. Wziął udział w Powstaniu Warszawskim, a po wojnie dał się poznać jako niestrudzony edukator młodych ludzi z Polski i Izraela. Pomimo traumatycznych przeżyć wojennych w okupowanej przez Niemcy Polsce, do końca życia wracał do ojczystego kraju. Od wyjazdu do Izraela w 1950 r. wielokrotnie wraz z żoną przyjeżdżali do Polski – sami lub jako przewodnicy izraelskiej młodzieży. Stali się rzecznikami dobrych relacji polsko-żydowskich, nie ukrywając tragicznych, ale i pięknych wydarzeń łączących te dwie grupy polskich obywateli podczas zbrodniczej niemieckiej okupacji.

***

Obóz zagłady Treblinka II powstał w ramach akcji Reinhardt, w której mieli zostać zgładzeni wszyscy Żydzi z Generalnego Gubernatorstwa. Był to, obok Bełżca i Sobiboru, ośrodek zagłady Żydów. Obóz w Treblince miał jedno zadanie: zgładzić jak najwięcej Żydów w jak najkrótszym czasie. Pierwszy transport Żydów z getta warszawskiego przybył do Treblinki 23 lipca 1942 roku. Do sierpnia 1943 roku Niemcy wymordowali tutaj ok. 900 tys. osób. Większość z nich pochodziła z terenów Polski (z Warszawy, Białegostoku, Grodna, Kielc, Radomia, Łukowa, Częstochowy, Kozienic i wielu mniejszych miejscowości), ale także z Austrii, Belgii, Bułgarii, Czechosłowacji, Francji, Grecji, Jugosławii, Niemiec i ZSRS. Wymordowano tu także dwa lub trzy transporty Romów.

2 sierpnia 1943 roku w obozie wybuchł zbrojny bunt. Tego dnia na terenie obozu przebywało około 840 więźniów. Nie wszyscy wzięli udział w buncie. Zaatakowano strażników i podpalono zbiornik z paliwem. Głównym celem była ucieczka. Przyjmuje się, że jedynie około 200 osobom udało się wydostać z obozu i ujść obławom. Przeszło 100 osób dożyło końca wojny.

W Treblince funkcjonował również od lata 1941 r. do końca lipca 1944 r. Niemiecki Karny Obóz Pracy przymusowej Treblinka I, oddalony o 2 kilometry od niemieckiego obozu zagłady Treblinka II. Obóz Treblinka I oficjalnie został utworzony zarządzeniem niemieckiego gubernatora dystryktu warszawskiego Ludwiga Fischera z 14 listopada 1941 r. Większość osadzonych tu więźniów stanowili Polacy. Natomiast do obozu zagłady Treblinka II trafiała przede wszystkim ludność żydowska i romska.

źródło: IPN