Kajdany niewolników odkryte w galijskiej osadzie sprzed 2300 lat.

Odkrycie żelaznych kajdan w celtyckiej osadzie Allonnes we Francji dostarcza jednego z najważniejszych archeologicznych świadectw niewolnictwa w przedrzymskiej Galii. Znaleziska pokazują, że rozwinięte centrum handlowe i rzemieślnicze było jednocześnie miejscem, gdzie ludzie mogli być pozbawiani wolności i traktowani jak towar.

Rzadkie świadectwo niewolnictwa w Galii epoki żelaza

Archeolodzy prowadzący badania w Allonnes, w departamencie Maine-et-Loire na zachodzie Francji, odkryli co najmniej pięć dobrze zachowanych żelaznych kajdan przeznaczonych do zakładania na nadgarstki i kostki. Tego typu znaleziska należą do wyjątkowej rzadkości na terenach Galii z okresu epoki żelaza i stanowią pierwszy tak wyraźny materialny ślad obecności niewolników w tej części celtyckiej Europy.

Kajdany znaleziono wśród setek metalowych przedmiotów wydobytych podczas wykopalisk prowadzonych przez francuski Narodowy Instytut Badań Archeologicznych Prewencyjnych (Inrap). Zdaniem badaczy ich obecność wskazuje, że w osadzie mogło dochodzić do przetrzymywania, transportowania lub handlu ludźmi pozbawionymi wolności.

Szczególną uwagę zwraca jeden z żelaznych pierścieni na nadgarstek, którego średnica wewnętrzna nie przekracza sześciu centymetrów. Może to oznaczać, że został wykonany dla kobiety lub nawet dziecka. Znacznie masywniejsze były obręcze przeznaczone na kostki – pojedyncze egzemplarze ważyły ponad kilogram.

Prosperujące centrum handlu i rzemiosła

Osada w Allonnes została założona w III wieku p.n.e. i zajmowała powierzchnię około 20 hektarów. Rozwinęła się jako ważny ośrodek produkcji rzemieślniczej, wymiany handlowej oraz działalności religijnej.

Badania archeologiczne odsłoniły fragment starannie zaplanowanej zabudowy z ulicami, bocznymi drogami, otwartymi placami oraz budynkami pełniącymi funkcje mieszkalne, handlowe i religijne. Wcześniejsze wykopaliska na obszarze zaledwie 1,5 hektara ujawniły około dwóch tysięcy obiektów archeologicznych.

Wśród znalezisk znalazły się narzędzia żelazne, przedmioty wykonane ze stopów miedzi, półprodukty metalurgiczne, żużel oraz pozostałości po obróbce metali. Świadczą one o działalności kowali, brązowników, kotlarzy i specjalistów zajmujących się obróbką blach.

Niewielkie budowle wsparte na czterech słupach mogły pełnić funkcję warsztatów, magazynów lub stoisk handlowych. Rozległe przestrzenie pomiędzy nimi prawdopodobnie wykorzystywano jako place targowe i miejsca sezonowych jarmarków.

Kajdany jako świadectwo społecznych nierówności

Badacze podkreślają, że same kajdany nie dowodzą istnienia wyspecjalizowanego targu niewolników. Stanowią jednak bardzo silną przesłankę wskazującą, że niewolnictwo było elementem funkcjonowania społeczeństwa galijskiego jeszcze przed rzymskim podbojem.

Osobami pozbawionymi wolności mogli być jeńcy wojenni, skazańcy lub ludzie popadający w niewolę z powodu niespłaconych długów. Kobiety, mężczyźni i dzieci tracili w takich przypadkach swoją niezależność prawną oraz społeczną, stając się własnością innych osób.

Archeolodzy zwracają uwagę, że życie ludzi znajdujących się na marginesie społeczeństwa niezwykle rzadko pozostawia wyraźne ślady materialne. Dlatego odkrycie kajdan w Allonnes ma wyjątkowe znaczenie dla badań nad strukturą społeczną celtyckiej Galii.

Strategiczne położenie sprzyjało rozwojowi

Allonnes znajdowało się na wschodnim krańcu ziem zamieszkiwanych przez galijski lud Andecavi, w pobliżu granic terytoriów Turonów i Piktonów. Osada leżała na przecięciu dwóch ważnych szlaków komunikacyjnych.

Pierwszy prowadził doliną Loary pomiędzy Angers i Tours, drugi łączył okolice Le Mans z Poitiers. Takie położenie umożliwiało intensywną wymianę handlową oraz przepływ rzemieślników, kupców i towarów z różnych części Galii.

O dalekosiężnych kontaktach handlowych świadczą również fragmenty amfor po winie sprowadzanym ze świata rzymskiego, które odnaleziono podczas wykopalisk.

Według Inrap podobne osady należały do najważniejszych centrów produkcji i redystrybucji w celtyckiej Europie III i początku II wieku p.n.e. Obecnie znanych jest mniej niż sto takich stanowisk, z których tylko niewielka część została przebadana na większą skalę.

Sanktuarium i rytualnie niszczona broń

Bezpośrednio przy osadzie funkcjonowało rozległe sanktuarium, które pozostawało aktywne również po opuszczeniu galijskiego centrum i było użytkowane przez cały okres panowania rzymskiego.

W jego obrębie archeolodzy odnaleźli miecze, pochwy, groty włóczni oraz inne elementy uzbrojenia składane jako dary dla bóstw. Odkryto także setki monet galijskich i rzymskich, okucia uprzęży, klucze, broszki, pierścienie, amulety oraz elementy stroju.

Charakterystyczną cechą tych znalezisk było ich celowe uszkadzanie przed złożeniem w ofierze. Broń była wyginana, składana, cięta lub pozbawiana wartości użytkowej, natomiast około jednej trzeciej monet nosi ślady przebijania, spiłowywania lub odcinania fragmentów. Zabiegi te miały prawdopodobnie symbolicznie wyłączyć przedmioty z codziennego użytku i przeznaczyć je na trwałe dary dla bogów.

Znaczenie religijne miejsca mogło dodatkowo podkreślać naturalne zagłębienie terenu, w którym gromadziła się woda deszczowa. W wielu wierzeniach celtyckich źródła i mokradła odgrywały szczególną rolę w praktykach kultowych.

Konserwacja odsłania kolejne szczegóły

Po zakończeniu wykopalisk wszystkie metalowe zabytki trafiły do laboratorium konserwatorskiego Arc'Antique w Nantes. Specjaliści wykorzystują kąpiele chemiczne, mikropiaskowanie szklanymi kulkami oraz precyzyjne oczyszczanie skalpelami, aby zahamować korozję i odsłonić szczegóły konstrukcji przedmiotów.

Badania konserwatorskie oraz analizy numizmatyczne pozwalają odtworzyć sposób produkcji, użytkowania, rytualnego niszczenia i deponowania zabytków. Wyniki tych prac pomagają lepiej zrozumieć zarówno gospodarkę, jak i praktyki religijne społeczności zamieszkującej Allonnes.

Podczas Europejskich Dni Archeologii 2026 zaprezentowano publiczności ponad 90 najciekawszych zabytków pochodzących z wykopalisk.

źródło: INRAP