Dwie plansze do gry Liubo, wyryte bezpośrednio w cegłach budowlanych, odkryli archeolodzy podczas badań grobowców z czasów dynastii Han w Xi'an. Nietypowe znalezisko dostarcza nowych informacji o jednej z najpopularniejszych gier planszowych starożytnych Chin oraz o wierzeniach związanych z życiem po śmierci.
Archeolodzy prowadzący badania na terenie kampusu Uniwersytetu Chang'an w Xi'an, stolicy chińskiej prowincji Shaanxi, natrafili na dwa niezwykłe zabytki – plansze do gry Liubo wyrzeźbione w kwadratowych cegłach. Choć wykopaliska zakończono w 2022 roku, Instytut Archeologii Prowincji Shaanxi opublikował ich pełne wyniki dopiero w lipcu 2026 roku.
Badania rozpoczęto w kwietniu 2022 roku przed budową nowych akademików. W trakcie prac odsłonięto 25 grobowców oraz dwa doły popiołowe. Spośród nich dziesięć pochówków z okresu dynastii Han zachowało się w stosunkowo dobrym stanie, unikając zarówno grabieży, jak i późniejszych zniszczeń.
Nekropola obejmuje groby datowane od późnej dynastii Han Zachodniej do późnej dynastii Han Wschodniej, czyli od około I wieku p.n.e. do II wieku n.e. Różnorodność konstrukcji – od prostych grobów ziemnych po komory ceglane – pozwala prześledzić ewolucję zwyczajów pogrzebowych na przestrzeni niemal dwóch stuleci.
Łącznie z grobowców wydobyto około 130 zabytków lub ich zespołów. Wśród wyposażenia znalazły się ceramiczne naczynia, lustra z brązu, żelazne narzędzia, monety oraz miniaturowe modele budowli i elementów gospodarstwa domowego, takich jak spichlerze, studnie czy piece.
Największe zainteresowanie badaczy wzbudziły jednak dwie plansze do gry Liubo odnalezione osobno w grobowcach oznaczonych jako M4 i M17.
Odkryte plansze różnią się od większości znanych zestawów Liubo. Zamiast kosztownych lakierowanych desek lub kamiennych plansz wykorzystano zwykłe cegły budowlane.
Jedna z nich została wykonana na gładkiej cegle, druga na cegle ozdobionej geometrycznym ornamentem. Na obu powierzchniach wyryto charakterystyczny układ linii tworzących planszę do gry.
Archeolodzy podkreślają, że znaleziska stanowią cenny materiał do badań nad wyposażeniem grobowym z okresu dynastii Han. Nie wiadomo jednak, czy cegły służyły właścicielom jeszcze za życia, czy też wykonano je specjalnie jako symboliczne wyposażenie grobów.
Liubo należała do najpopularniejszych gier planszowych w Chinach epoki Han. Jej nazwa oznacza dosłownie „sześć patyków” lub „sześć prętów”.
Gra przeznaczona była dla dwóch osób. Zachowane zestawy wskazują, że każdy z graczy dysponował sześcioma pionkami, a o ruchach decydował rzut specjalnymi patykami lub kostką. W rozgrywce wykorzystywano również żetony oraz dodatkowe elementy służące do zdobywania punktów. Gra łączyła elementy strategii, losowości i hazardu, choć jej pełne zasady do dziś pozostają nieznane.
Źródła archeologiczne oraz przekazy pisane świadczą o ogromnej popularności Liubo w okresie dynastii Han. Gra była obecna zarówno wśród elit, jak i zwykłych mieszkańców. Na licznych płaskorzeźbach nagrobnych przedstawiano dwóch graczy siedzących naprzeciw siebie z planszą umieszczoną pomiędzy nimi.
Choć niekiedy sugeruje się, że Liubo mogła być jednym z prekursorów chińskich szachów Xiangqi, hipoteza ta nie została dotąd potwierdzona. Badacze podkreślają, że była to odrębna tradycja gier planszowych, posiadająca własne zasady i charakterystyczną planszę.
Obecność plansz Liubo w grobowcach wpisuje się w dobrze udokumentowaną tradycję dynastii Han polegającą na wyposażaniu zmarłych w przedmioty codziennego użytku, symbole statusu społecznego oraz elementy związane z rozrywką.
Jednym z najbardziej znanych przykładów jest kompletny zestaw Liubo odnaleziony w trzecim grobowcu Mawangdui w Changsha. Archeolodzy odkryli tam lakierowaną planszę, pionki z kości słoniowej, pręty do rzucania oraz osiemnastościenną kostkę.
W innych pochówkach znajdowano ceramiczne figurki przedstawiające osoby grające w Liubo, co wskazuje, że gra zajmowała ważne miejsce w życiu towarzyskim mieszkańców starożytnych Chin.
Na tym tle plansze z Xi'an wyróżniają się swoją prostotą. Nie zachwycają bogactwem wykonania, lecz pokazują, że nawet zwykłe cegły mogły zostać przekształcone w symboliczne wyposażenie grobu, mające towarzyszyć zmarłym również w życiu pozagrobowym.
Badania całego cmentarzyska pozwoliły również prześledzić ewolucję obrzędów pogrzebowych w okresie dynastii Han. Zmiany widoczne są zarówno w architekturze grobów, jak i w składzie wyposażenia.
Szczególnie interesujący okazał się grobowiec oznaczony jako M18. W jego ceglanej komorze znajdowały się dwie drewniane trumny, a analiza wykazała, że pierwotną konstrukcję rozebrano i powiększono podczas późniejszego pochówku drugiej osoby. Świadczy to o ponownym wykorzystywaniu rodzinnych grobowców oraz dostosowywaniu ich do kolejnych pochówków.
Choć pełne reguły Liubo pozostają dziś tajemnicą, odkrycie dwóch plansz wyrytych w cegłach przypomina o znaczeniu tej gry w kulturze dynastii Han. To nie tylko rzadkie znalezisko archeologiczne, ale również świadectwo przekonania, że przedmioty towarzyszące człowiekowi za życia mogły mieć swoje miejsce także po śmierci. Dwie niepozorne cegły z Xi'an zachowały ślad rozrywki, która przez niemal dwa tysiące lat pozostawała ukryta w grobowcach, stając się dziś kolejnym elementem układanki pozwalającej lepiej poznać codzienność starożytnych Chin.
źródło: Global Times
fot. Shaanxi Provincial Institute of Archaeology
Copyright © Copyright 2026 Poszukiwania.pl