Naukowcy rozszyfrowali tajemniczy „Glif W” z Monte Albán, ujawniając, że Zapotekowie już ponad 2200 lat temu śledzili fazy Księżyca z niezwykłą precyzją. Odkrycie przesuwa najstarsze znane zapisy astronomii księżycowej w Mezoameryce o 857 lat wcześniej niż dotychczasowe świadectwa pozostawione przez Majów.
Przez niemal sto lat niewielki znak wyryty na kamiennych monumentach starożytnego miasta Monte Albán pozostawał jedną z największych zagadek mezoamerykańskiej epigrafiki. Archeolodzy byli przekonani, że symbol, nazwany przez badaczy „Glifem W”, pełnił istotną funkcję w systemie zapisu Zapoteków. Nie potrafili jednak określić jego znaczenia.
Dopiero nowe badania przeprowadzone przez Johna Justesona i Justina Patricka Lowry’ego przyniosły rozwiązanie zagadki, która przez dekady opierała się interpretacjom.
Historia badań nad Glifem W sięga 1928 roku, kiedy meksykański archeolog Alfonso Caso po raz pierwszy zwrócił uwagę na powtarzający się symbol występujący w inskrypcjach Monte Albán. Kolejne pokolenia badaczy próbowały powiązać go z powszechnie używanymi w Mezoameryce systemami rachuby czasu – 260-dniowym kalendarzem wróżbiarskim lub 365-dniowym rokiem słonecznym.
Żadna z tych interpretacji nie wyjaśniała jednak wszystkich dostępnych danych.
Przełom nastąpił, gdy naukowcy przeanalizowali kompletne inskrypcje zawierające trzy powiązane elementy: datę w kalendarzu wróżbiarskim, oznaczenie roku w 52-letnim cyklu kalendarzowym oraz Glif W opatrzony liczbą zapisaną za pomocą kropek i kresek.
Kluczowe okazały się odstępy pomiędzy kolejnymi zapisami. Liczby przypisane do Glifu W rosły i malały zgodnie z rytmem niemal idealnie odpowiadającym długości miesiąca synodycznego, wynoszącej średnio 29,53 dnia.
Badacze doszli do wniosku, że symbol oznaczał wiek widocznego Księżyca liczony od momentu pojawienia się pierwszego sierpa po nowiu. W praktyce zapis W-1 odnosił się do pierwszego wieczoru, kiedy cienki sierp stawał się dostrzegalny na niebie, a kolejne liczby oznaczały następne dni cyklu księżycowego.
Odkrycie nabiera szczególnego znaczenia w kontekście samego Monte Albán, jednego z najważniejszych ośrodków cywilizacyjnych starożytnej Mezoameryki.
Położone wysoko nad Doliną Oaxaca miasto przez stulecia pełniło funkcję politycznego, religijnego i administracyjnego centrum cywilizacji Zapoteków. Rozległe place ceremonialne, świątynie, grobowce oraz monumentalne rzeźby świadczą o wysokim poziomie organizacji społecznej i rozwoju kultury tego ludu.
Zapotekowie należeli również do pionierów pisma na kontynencie amerykańskim. Ich inskrypcje dokumentowały wydarzenia polityczne, rytuały, podboje, genealogie elit oraz ważne momenty w życiu wspólnoty.
Nowe odczytanie Glifu W pokazuje, że zapisy te zawierały również informacje astronomiczne o wyjątkowej precyzji.
Dotychczas wiadomo było, że Zapotekowie posługiwali się dwoma podstawowymi kalendarzami, podobnie jak wiele innych kultur Mezoameryki.
Pierwszym był 260-dniowy kalendarz rytualny wykorzystywany do wróżb i ceremonii religijnych. Tworzyło go 13 liczb oraz 20 nazw dni związanych ze zwierzętami, zjawiskami przyrody i symboliką religijną.
Drugim był 365-dniowy rok, składający się z osiemnastu okresów po 20 dni oraz pięciu dodatkowych dni kończących cykl.
Oba systemy nakładały się na siebie, tworząc tzw. rundę kalendarzową powtarzającą się co 52 lata. Dzięki temu możliwe było precyzyjne datowanie wydarzeń w ramach długich cykli czasu.
Glif W dodawał do tej struktury trzeci wymiar. Pozwalał powiązać daty rytualne i polityczne z aktualną fazą Księżyca, tworząc bardziej złożony system chronologiczny niż wcześniej przypuszczano.
Wykorzystując dane astronomiczne dotyczące widoczności sierpa Księżyca nad Doliną Oaxaca, badacze przeanalizowali możliwe sekwencje chronologiczne dla zachowanych inskrypcji.
Początkowo siedem różnych układów odpowiadało obserwacjom astronomicznym. Jednak tylko jeden z nich pozostawał zgodny z późniejszymi zapisami zapoteckiego kalendarza znanymi ze źródeł kolonialnych.
W rezultacie naukowcy datują analizowane inskrypcje na okres między 496 a 221 rokiem p.n.e.
Oznacza to, że system księżycowy Zapoteków funkcjonował już w okresie preklasycznym, setki lat przed rozkwitem klasycznych miast Majów.
Jednym z najbardziej interesujących wniosków płynących z badań jest sposób definiowania początku dnia przez Zapoteków.
Źródła kolonialne sugerowały wcześniej, że rytuały wróżbiarskie wykonywano około południa. Analiza inskrypcji wskazuje, że właśnie wtedy mogła następować również zmiana daty kalendarzowej.
Ma to bezpośredni związek z obserwacjami Księżyca. Pierwszy sierp pojawia się po zachodzie Słońca, dlatego rozpoczęcie dnia w południe pozwalało precyzyjnie przypisać obserwacje do odpowiednich zapisów kalendarzowych.
Badacze zauważyli, że tylko taki model wyjaśnia pozorne niezgodności występujące w zachowanych inskrypcjach.
Najbardziej spektakularnym skutkiem odkrycia jest jego wpływ na historię astronomii Mezoameryki.
Najstarszy dobrze znany przykład tzw. serii księżycowej w inskrypcjach Majów pochodzi z 361 roku n.e. z Naachtun na obszarze dzisiejszej Gwatemali.
Jeżeli datowanie zapoteckich zapisów jest prawidłowe, oznacza to, że mieszkańcy Monte Albán dokumentowali wiek Księżyca już w 496 roku p.n.e. Tym samym najstarsze znane świadectwo księżycowej rachuby czasu w Mezoameryce okazuje się starsze od najwcześniejszych przykładów majańskich aż o 857 lat.
Nie oznacza to automatycznie bezpośredniego przekazania wiedzy astronomicznej między obiema cywilizacjami. Pokazuje jednak, że zaawansowane systemy obserwacji nieba rozwijały się w różnych regionach Mezoameryki znacznie wcześniej, niż dotąd sądzono.
Odczytanie znaczenia Glifu W zmienia sposób postrzegania monumentów Monte Albán. Kamienne inskrypcje, uznawane przede wszystkim za dokumenty polityczne i ceremonialne, okazują się również precyzyjnymi zapisami obserwacji astronomicznych.
Dla Zapoteków kalendarz nie był jedynie narzędziem odmierzania czasu. Stanowił element porządku kosmicznego, który łączył rytuały, władzę polityczną i zjawiska zachodzące na niebie. Obserwacja Księżyca pomagała określać odpowiednie momenty dla ceremonii, upamiętniania władców i organizacji życia społecznego.
Po ponad dwóch tysiącach lat Glif W ujawnił swoje znaczenie. Niewielki symbol wyryty w kamieniu pozwolił spojrzeć na cywilizację Zapoteków jako na jednego z najwcześniejszych i najbardziej zaawansowanych obserwatorów nieba w dziejach obu Ameryk.
źródło: Justeson, J. i Lowry, JP (2026). Liczenie dni księżycowych w Monte Alban i chronologia wczesno- i środkowoklasycznych tekstów hieroglificznych Zapoteków (ok. 496–221 p.n.e.). Starożytność Ameryki Łacińskiej, 1–23. doi:10.1017/laq.2025.10148
Copyright © Copyright 2026 Poszukiwania.pl