W górach niedaleko Nikozji archeolodzy dokonali odkrycia, które może zmienić sposób rozumienia religijnych praktyk starożytnego Cypru. W sanktuarium Apollina w Frangessie odnaleziono ponad 20 podstaw posągów wotywnych zachowanych w swoich pierwotnych miejscach, a także nienaruszone warstwy ceramiki sprzed ponad 2500 lat.
Znalezisko uznawane jest za jedno z najważniejszych współczesnych odkryć dotyczących starożytnych sanktuariów na Cyprze i dostarcza wyjątkowego wglądu w rozwój miejsc kultu od epoki archaicznej po okres hellenistyczny.
Sanktuarium Apollina w Frangessie, położone w pobliżu współczesnej miejscowości Pera Oreinis na zachód od Nikozji, po raz pierwszy odkryto jeszcze w 1885 roku. Niemiecki archeolog Max Ohnefalsch-Richter, jeden z pionierów badań nad starożytnym Cyprem, prowadził tam wykopaliska, jednak wyniki jego prac nigdy nie zostały w pełni opracowane. Z czasem dokładna lokalizacja stanowiska została zapomniana.
Dopiero współczesne badania archeologiczne pozwoliły ponownie odnaleźć sanktuarium i rozpocząć systematyczne wykopaliska zgodne ze współczesnymi standardami dokumentacji. Obecny projekt prowadzony jest przez dr. Matthiasa Recke z Uniwersytetu we Frankfurcie, natomiast pracami terenowymi kieruje dr Philipp Kobusch z Uniwersytetu w Rostocku.
Położenie sanktuarium nie było przypadkowe. Region łączył osady położone w głębi wyspy z trasami handlowymi prowadzącymi ku wybrzeżu. Takie miejsca pełniły w starożytności nie tylko funkcje religijne, ale także społeczne i polityczne. To właśnie tam lokalne społeczności demonstrowały swoją pozycję, bogactwo i przywiązanie do bóstw poprzez składanie ofiar.
Najbardziej spektakularnym odkryciem tegorocznego sezonu wykopaliskowego okazało się odnalezienie ponad 20 wapiennych podstaw posągów wotywnych, które nadal znajdowały się dokładnie tam, gdzie ustawiono je w starożytności.
Dla archeologów to sytuacja wyjątkowa. Wiele wcześniejszych znalezisk ze stanowiska zostało przemieszczonych jeszcze podczas XIX-wiecznych wykopalisk i później wykorzystanych jako materiał zasypowy. Tym razem badacze mogli przeanalizować oryginalny układ monumentów i sposób organizacji przestrzeni sakralnej.
Niektóre podstawy nadal zachowały fragmenty stóp kamiennych posągów. Jeszcze większe zainteresowanie wzbudziły terakotowe stopy przymocowane do kilku wapiennych cokołów. To pierwszy bezpośredni dowód archeologiczny na Cyprze potwierdzający, że gliniane figurki wotywne montowano na specjalnie przygotowanych kamiennych podstawach, zamiast ustawiać je bezpośrednio na ziemi.
Układ znalezisk pozwala prześledzić zmiany zachodzące w sanktuarium przez kolejne pokolenia. Część nowych ofiar ustawiano bardzo blisko wcześniejszych monumentów, a inne rozmieszczano w taki sposób, by starsze dedykacje pozostawały nadal widoczne. Według archeologów pokazuje to, że rozbudowa sanktuarium odbywała się stopniowo i z wyraźnym szacunkiem wobec wcześniejszych form kultu.
Jednym z najważniejszych rezultatów badań stało się potwierdzenie archaicznej fazy funkcjonowania sanktuarium. Wcześniej istnienie tak wczesnego etapu opierało się jedynie na pojedynczych fragmentach rzeźb odkrywanych w pobliżu stanowiska.
Tym razem archeolodzy natrafili na nienaruszone warstwy zawierające ceramikę archaiczną. Dla badaczy ma to ogromne znaczenie, ponieważ pozwala stworzyć bardziej wiarygodną chronologię rozwoju sanktuarium oraz dokładniej prześledzić jego przemiany na przestrzeni wieków.
Wykopaliska ujawniły również ślady dużej reorganizacji przestrzeni sakralnej pod koniec okresu archaicznego. Starsze podstawy posągów zostały celowo zasypane warstwą ziemi i materiału niwelacyjnego, a nad nimi powstała nowa strefa monumentów.
Podczas obecnego sezonu odnaleziono także ponad 100 kolejnych podstaw posągów, które najprawdopodobniej wydobyto już podczas wykopalisk z XIX wieku, a następnie porzucono w glebie.
Badacze próbują obecnie ustalić, czy przebudowa sanktuarium była skutkiem zniszczeń — być może wywołanych konfliktami politycznymi lub katastrofą naturalną — czy też stanowiła rezultat rosnącego znaczenia miejsca kultu i braku dostępnej przestrzeni.
Apollo należał do najważniejszych bóstw świata greckiego, a na Cyprze jego kult odgrywał szczególnie istotną rolę. Łączono go z muzyką, uzdrawianiem, wróżbiarstwem, ochroną oraz łucznictwem. W wielu regionach wyspy pełnił funkcję opiekuna społeczności wiejskich i świętych krajobrazów.
Cypryjskie sanktuaria Apollina stanowiły jednocześnie miejsce spotkania tradycji lokalnych i wpływów greckich. Powstawały tam unikalne formy kultu odzwierciedlające wielokulturowy charakter wyspy, znajdującej się na styku świata greckiego, bliskowschodniego i śródziemnomorskiego.
Posągi wotywne, ceramika oraz inne ofiary rytualne były nie tylko przejawem religijności, ale również symbolem statusu społecznego i pozycji fundatorów. Odkrycia z Frangessy pokazują, w jaki sposób mieszkańcy starożytnego Cypru budowali relacje z bóstwami i jak przez pokolenia przekształcali swoje miejsca kultu.
Cypryjski Departament Starożytności określa najnowsze odkrycia jako jedno z najważniejszych współczesnych znalezisk związanych z archeologią sanktuariów na wyspie. Znaczenie stanowiska wynika nie tylko z liczby odkrytych artefaktów, ale przede wszystkim z wyjątkowego stanu zachowania układu przestrzennego.
Dzięki temu archeolodzy mogą odtworzyć proces rozwoju sanktuarium na przestrzeni kilku stuleci i lepiej zrozumieć mechanizmy funkcjonowania religii w starożytnych społecznościach Cypru.
W miarę postępu prac Frangessa staje się jednym z kluczowych stanowisk archeologicznych pozwalających badać historię religijną i społeczną wyspy. Każdy kolejny sezon wykopaliskowy może przynieść odpowiedzi na pytania dotyczące zniszczenia sanktuarium, zmian architektonicznych oraz rytuałów praktykowanych przez dawnych wyznawców Apollina.
źródło: Cypryjski Departament Starożytności, Zastępca Ministra Kultury
fot. Cypryjski Departament Starożytności, Zastępca Ministra Kultury
Copyright © Copyright 2026 Poszukiwania.pl