Na niewielkiej wyspie Cabrera, położonej na południe od Majorki, archeolodzy natrafili na ślady osadnictwa z różnych epok, które wspólnie układają się w opowieść o miejscu o wyjątkowym znaczeniu dla zachodniego Morza Śródziemnego. Najnowsze wykopaliska na stanowisku Sa Font przyniosły odkrycie zarówno budowli z okresu Al-Andalus, jak i ceramiki związanej ze starożytną kulturą talajocką.
Znaleziska te nie tylko potwierdzają wielowiekową obecność człowieka na wyspie, ale także pokazują Cabrerę jako punkt styku odmiennych tradycji osadniczych, gospodarczych i kulturowych.
Badania prowadzone przez archeologów Mateu Rierę i Helenę Kirchner potwierdziły obecność struktur datowanych na okres Al-Andalus, między X a XII wiekiem. Odkrycie to stanowi rozwinięcie wcześniejszych ustaleń, gdy na stanowisku odnaleziono ponad tysiąc fragmentów ceramiki islamskiej, sugerujących osadnictwo w tym czasie.
Podczas trzytygodniowej kampanii wykopaliskowej odsłonięto pozostałości, które wskazują nie na krótkotrwałą obecność, lecz na dłuższe i bardziej trwałe użytkowanie tego miejsca. Jednym z najważniejszych elementów jest pięciometrowy mur wzniesiony z dużych, mniej więcej kwadratowych bloków kamiennych. Badacze ustalili, że konstrukcja była remontowana w okresie islamskim, co świadczy o jej dalszym wykorzystaniu i utrzymywaniu w dobrym stanie.
Właśnie ten szczegół wydaje się szczególnie istotny. Choć mur funkcjonował w epoce andaluzyjskiej, jego pierwotne powstanie mogło nastąpić wcześniej. Archeolodzy ostrożnie wskazują, że konstrukcja może pochodzić z okresu bizantyjskiego, między VI a X wiekiem, być może nawet z jeszcze wcześniejszego czasu. Otwiera to perspektywę ciągłości osadnictwa, w której kolejne społeczności nie tyle zaczynały historię wyspy od nowa, ile dopisywały własny rozdział do już istniejącego krajobrazu.
Na stanowisku udokumentowano również kilka otworów lub jam, również wiązanych z okresem islamskim. Ich przeznaczenie nie zostało jeszcze ustalone. Nie wiadomo, czy były związane z codziennym życiem mieszkańców, działalnością rolniczą czy może funkcjami o charakterze produkcyjnym.
Ta niepewność nie osłabia jednak znaczenia odkrycia. Przeciwnie, pokazuje, że Sa Font pozostaje miejscem, które dopiero zaczyna odsłaniać swoją strukturę. Już teraz jednak widać, że nie była to przestrzeń przypadkowa ani epizodycznie wykorzystywana. Zebrane dane wskazują na miejsce użytkowane przez dłuższy czas, dostosowywane do nowych potrzeb i wpisane w szerszy rytm przemian politycznych oraz gospodarczych regionu.
Równie ważnym elementem najnowszych badań okazała się identyfikacja ceramiki powiązanej z kulturą talajocką. To pierwsze tego rodzaju znalezisko na stanowisku Sa Font, a zarazem odkrycie, które otwiera nowy kierunek badań nad najdawniejszym osadnictwem na Cabrerze.
Kultura talajocka rozwijała się na Balearach w późnej epoce brązu i wczesnej epoce żelaza, od około 1000 do 123 roku p.n.e. Jej nazwa pochodzi od talajotów, wielkich megalitycznych wież kamiennych, uznawanych za najbardziej charakterystyczne budowle tego kręgu kulturowego. Społeczności te wyróżniały się rozwiniętymi umiejętnościami w zakresie budownictwa kamiennego, organizacji społecznej oraz wykorzystywania ceramiki w życiu codziennym i zapewne również w praktykach o innym znaczeniu.
Odnaleziona ceramika, jak wynika z charakterystyki tej tradycji, była wytwarzana ręcznie, miała proste formy i niewielką dekorację. Jej użytkowy charakter nie umniejsza jednak wagi znaleziska. Obecność takich wyrobów w Sa Font sugeruje, że Cabrera mogła należeć do szerszej sieci osadniczej lub wymiany na długo przed pojawieniem się późniejszych potęg śródziemnomorskich.
Obraz stanowiska dopełniają materiały ceramiczne pochodzące z różnych okresów historycznych. W znacznych ilościach odkryto ceramikę bizantyjską, zwłaszcza z VI i VII wieku. Były to zarówno wyroby lokalne, jak i importy z Afryki Północnej, czyli obszaru dzisiejszej Tunezji, oraz ze wschodniej części Morza Śródziemnego. Sam ten fakt wskazuje na aktywność szlaków handlowych i na powiązanie wyspy z rozleglejszym światem wymiany.
Znaleziska z okresu rzymskiego, obejmującego od II wieku p.n.e. do V wieku n.e., okazały się mniej liczne, a materiały sprzed epoki rzymskiej jeszcze rzadsze. Taki rozkład odkryć nie jest jedynie statystyczną ciekawostką. Pozwala on lepiej uchwycić zmienność funkcji wyspy i natężenia obecności ludzkiej w kolejnych stuleciach.
Szczególne znaczenie ma przy tym różnorodność ceramiki islamskiej. Wśród odnalezionych naczyń znalazły się talerze, dzbany, garnki i butelki, reprezentujące szerokie spektrum form i pochodzenia z całego Półwyspu Iberyjskiego oraz zachodniej części Morza Śródziemnego. W tym materiale odbija się świat średniowiecznych powiązań, w którym Cabrera nie była odległym skrawkiem lądu, lecz miejscem uczestniczącym w większej sieci kontaktów.
Wykopaliska w Sa Font prowadzi wielodyscyplinarny zespół archeologów i badaczy, wspierany logistycznie przez Morsko-Lądowy Park Narodowy Cabrera. Projekt finansowany jest przez Unię Europejską w ramach programu Horyzont Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych i ma potrwać do 2029 roku.
Kolejne kampanie badawcze mają skupić się na dokładniejszej analizie ceramiki talajockiej oraz na wyjaśnieniu funkcji obiektów z okresu islamu. To właśnie te dwa kierunki mogą w najbliższych latach przynieść odpowiedź na pytanie, jak wyglądały najdawniejsze związki Cabrery z Balearami i jaką rolę wyspa odgrywała w średniowiecznym świecie śródziemnomorskim.
Cabrera jawi się dziś nie jako peryferium, lecz jako miejsce, w którym przez stulecia krzyżowały się różne porządki historyczne. Każda kolejna warstwa odsłaniana w Sa Font potwierdza, że nawet niewielka wyspa może zachować zapis długiego trwania — od społeczności talajockich, przez okres islamski, po późniejsze etapy dziejów Balearów. To właśnie ta ciągłość, widoczna w murach, jamach i fragmentach naczyń, nadaje odkryciu jego najgłębsze znaczenie.
źródło: Arkeonews
Copyright © Copyright 2026 Poszukiwania.pl