.png "Poszukiwania.pl")
Niewielki, trójkątny amulet z brązu, odnaleziony podczas wykopalisk w starożytnej Listrze w środkowej Turcji, rzuca nowe światło na religijne i kulturowe realia średniowiecznej Anatolii. Odkrycie to, dokonane w kontekście chrześcijańskich pochówków z okresu seldżuckiego, potwierdza materialnie wielowyznaniowy charakter regionu pod panowaniem tureckich władców.
Prace archeologiczne prowadzone są za zgodą Ministerstwa Kultury i Turystyki Turcji pod kierownictwem Uniwersytetu Necmettina Erbakana oraz przy wsparciu władz miejskich Konya i Meram. Stanowisko znajduje się w granicach dzielnic Hatunsaray i Botsa, na południowy zachód od Konyi – miasta, które w średniowieczu było sercem anatolijskiego sułtanatu.
Listra od dawna zajmuje szczególne miejsce w historiografii wczesnego chrześcijaństwa. Tradycja wskazuje ją jako jedno z miast odwiedzanych przez św. Paweł, co czyni ją istotnym punktem na mapie rozprzestrzeniania się nowej religii w świecie antycznym. Jednak dzieje Listry nie kończą się na okresie rzymskim czy późnoantycznym. Miasto funkcjonowało również w epoce seldżuckiej i osmańskiej, zachowując ciągłość osadniczą i znaczenie regionalne.
Drugi sezon wykopalisk, jak poinformował kierownik badań, doc. prof. dr İlker Mete Mimiroğlu, przyniósł rezultaty przekraczające wcześniejsze oczekiwania. Prace skoncentrowane początkowo na głównym kompleksie kościelnym ujawniły, że był on częścią rozległej struktury architektonicznej. Oprócz kaplicy odsłonięto także kolejną budowlę sakralną datowaną na późny antyk, co pozwala lepiej zrozumieć skalę i znaczenie miejscowego ośrodka religijnego.
Najbardziej wymownym odkryciem okazało się niemal 80 grobów zlokalizowanych w rejonie górnego kościoła. Analiza znalezisk – w tym pokrytych szkliwem kałamarzy, monet oraz turkusowych koralików – pozwala datować wiele z tych pochówków na okres seldżucki. Oznacza to, że społeczność chrześcijańska funkcjonowała tu również w czasie, gdy Anatolia znajdowała się pod rządami tureckiej dynastii.
Źródła historyczne od dawna wskazywały na obecność chrześcijan w Anatolii w epoce Seldżuków, jednak materialne świadectwa ich codziennego życia pozostają rzadkie. W tym kontekście odkrycia z Listry nabierają szczególnej wagi: są nie tylko potwierdzeniem przekazów pisanych, lecz także namacalnym dowodem trwania lokalnych wspólnot religijnych w zmieniających się realiach politycznych.
Najbardziej intrygującym znaleziskiem sezonu pozostaje brązowy amulet odkryty w budynku mieszkalnym z czasów seldżuckich. Ma on kształt trójkąta i formę wisiorka przeznaczonego do noszenia na szyi. Po obu stronach znajdują się inskrypcje zapisane w dwóch liniach, w odwróconej orientacji. Obecnie artefakt poddawany jest pracom konserwatorskim; dopiero pełne odczytanie napisów pozwoli na dokładniejszą interpretację jego treści i funkcji.
Podobne amulety częściej spotykane są w Azji Środkowej, gdzie pełniły rolę talizmanów ochronnych, noszonych przez żołnierzy i podróżników. Ich obecność w Listrze wskazuje na kulturowe i symboliczne powiązania Anatolii z szerokim światem seldżuckim. Amulet, choć niewielki, wpisuje się w szerszą opowieść o przepływie idei, wierzeń i praktyk religijnych w obrębie średniowiecznego sułtanatu.
Konya była od XII do początku XIV wieku stolicą anatolijskiego sułtanatu seldżuckiego i jednym z kluczowych ośrodków politycznych, religijnych oraz kulturalnych regionu. W tym czasie miasto rozwijało się jako centrum handlu, nauki i architektury. Źródła historyczne wskazują, że pod rządami Seldżuków społeczności chrześcijańskie i żydowskie mogły kontynuować praktyki religijne, uczestnicząc równocześnie w życiu gospodarczym.
Odkrycia z Listry stanowią archeologiczne potwierdzenie tej interpretacji. Chrześcijańskie groby z okresu seldżuckiego, odnalezione w obrębie kompleksu kościelnego, świadczą o współistnieniu różnych wspólnot wyznaniowych w jednej przestrzeni kulturowej.
Wykopaliska objęły również zbocze wzgórza, gdzie odsłonięto budynki mieszkalne z czasów Imperium Osmańskiego oraz duże naczynia magazynowe – pithoi. Wśród znalezisk znalazła się XVII-wieczna austriacka srebrna moneta, co sugeruje, że Listra pozostawała aktywnym punktem na regionalnych i międzynarodowych szlakach handlowych także w epoce osmańskiej.
Ten pojedynczy numizmat potwierdza przepływ towarów i ludzi między odległymi regionami Europy i Anatolii. Miasto, choć dziś stanowi stanowisko archeologiczne, przez stulecia uczestniczyło w szerokiej sieci wymiany gospodarczej.
Odkrycie brązowego amuletu z epoki Seldżuków nie jest jedynie kolejnym zabytkiem wydobytym z ziemi. W połączeniu z chrześcijańskimi pochówkami oraz osmańskimi śladami handlu tworzy ono obraz Listry jako miejsca, w którym nakładały się na siebie różne tradycje religijne i polityczne.
Każdy sezon badań odsłania kolejne warstwy tej historii – od wczesnego chrześcijaństwa, przez seldżucką Anatolię, po osmańskie szlaki handlowe. W miarę postępu prac konserwatorskich i analitycznych, inskrypcje na amulecie mogą przynieść dalsze odpowiedzi. Już dziś jednak Listra jawi się jako jedno z kluczowych stanowisk pozwalających zrozumieć ciągłość i przemiany kulturowe w sercu Anatolii.
źródło: Abdullah Doğan
Copyright © Copyright 2026 Poszukiwania.pl