Kiedy 17 czerwca 1696 r. w Wilanowie zmarł król Jan III Sobieski, w Rzeczypospolitej zaczęto przygotowywać się do kolejnej, jak się okazało - ostatniej już w XVII wieku elekcji. Na samym początku następnego roku swoją kandydaturę do polskiej korony zgłosił elektor saski książę Fryderyk August ze starej niemieckiej dynastii Wettinów. Pierwszym krokiem wykonanym dla pozyskania sobie głosów szlacheckich było przejście na wiarę katolicką, co wywołało od razu powszechne niezadowolenie w jego rodzinnej, luterańskiej Saksonii.
Najpoważniejszym przeciwnikiem elektora był wówczas książę Franciszek Ludwik Conti, bratanek wybitnego dowódcy Wielkiego Kondeusza i kuzyn króla Francji Ludwika XIV. Francuz zdołał pozyskać sobie co prawda szerokie poparcie w Rzeczypospolitej, z prymasem Michałem Radziejowskim na czele, jednakże elektor cieszył się za to zaufaniem europejskich mocarstw, polskich sąsiadów: Rosji, Austrii i Brandenburgii, którzy bali się wzrostu francuskich wpływów w tym rejonie. W końcu za ich wpływem również papież Innocenty XII wyraził swoje poparcie dla Fryderyka Augusta, którego wsparł 400 tysiącami dukatów. W wyniku burzliwych obrad na polach Woli pod Warszawą 27 czerwca 1697 r. doszło do podwójnej elekcji - skupiona wokół Radziejowskiego większość wyznaczyła na króla francuskiego księcia, jednak pozostała na polu mniejszość pod wodzą biskupa kujawskiego Stanisława Dąbskiego opowiedziała się za kandydatem saskim. Teraz wszystko uzależnione już było od rozgrywki między pretendentami.
Fryderyk August zareagował bardzo szybko i już w połowie lipca przybył do Polski, gdzie zaprzysiągł pacta conventa i odnowił swoje katolickie wyznanie wiary w sanktuarium w Piekarach Śląskich. 31 lipca uroczyście wkroczył do Krakowa i zamieszkał w pałacu królewskim na Łobzowie, a 15 września koronował się na króla w katedrze wawelskiej (koronatorem był bezprawnie biskup Dąbski), przyjmując imię Augusta II. Tymczasem książę Conti dopiero wybierał się do swojego nowego królestwa, a do Gdańska dobił 26 września - półtora tygodnia po krakowskich uroczystościach. Widząc jednak swoje małe szanse na uzyskanie tronu, poddał się i powrócił do Francji, pozostawiając tu osamotnionych przeciwników Augusta skupionych przy boku prymasa, którzy jednak już niedługo, w czasie Wielkiej Wojny Północnej, mieli znowu czynnie sprzeciwić się panowaniu Sasa.
M. G.-K.
Ilustracja: August II Mocny na portrecie z 1718 r., Wikimedia Commons, domena publiczna.
O ile nie jest to stwierdzone inaczej, wszystkie materiały na stronie są dostępne na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska. Pewne prawa zastrzeżone na rzecz Muzeum Historii Polski.